4 - تأليفات أصولي وتطوّر تاريخي آن بعضي از قواعد علم أصول از ناحية حضرت امام محمّد باقر وحضرت امام صادق ( ع ) ارائه گرديد وبرخي از آنها به وسيله بعضي از أصحاب به نگارش در آمد ولي اولين تصنيف آن بصورت يك دانش در تاريخ علم أصول فقه شيعه به وسيلة محمد بن نعمان ملقب به شيخ مفيد ( م 413 ق ) صورت پذيرفت أو مسائل اين دانش را در كتابي به نام « الرسالة الأصولية » يا « تذكرة أصول الفقه » نگاشته است . اين رساله در كتاب كنز الفوائد شيخ كراجكي با تلخيص آورده شده است . پس از شيخ مفيد ، شاگرد برجسته أو سيد مرتضي علم الهدي ( م 436 ق ) كتابي ارزشمند در علم أصول نگاشته وآن را « الذريعة إلى تصانيف الشريعة » نام نهاد . سلّار بن عبد العزيز ديلمي ( م 448 ق ) از جمله شاگردان شيخ مفيد است كه در علم أصول فقه كتابي نوشته كه « التقريب في أصول الفقه » ناميده شده است . شيخ الطائفة محمد بن حسن طوسي ( م 460 ق ) از دانشمندان بزرگ شيعه وبنيانگذار حوزة علميه نجف در علم أصول فقه كتاب پرارزشي را نگاشت كه نام آن را « عدّة الأصول » نهاده است . اگر چه فعاليت فقهي وأصولي فقهاي شيعه تا يك قرن پس از شيخ طوسي دچار توقف وركود گرديد كه در تاريخ فقه وأصول از اين مقطع به عصر تقليد تعبير ميشود ولي با ظهور دانشمنداني چون سيد ابوالمكارم ابن زهره ( م 585 ق ) مولف كتاب ارزشمند « غنية النزوع في علمي الفروع والأصول » وفقيه نو انديش ابن إدريس حلي ( م 598 ق ) صاحب كتاب « السرائر » ، تحوّل جديدي در علم فقه وأصول فقه آغاز گرديد . محقّق حلي ( م 676 ق ) نهضت فقهي وأصولي ابن إدريس را ادامه داد وكتابهاي أصولي « نهج الأصول إلى معرفة الأصول » و « معارج الأصول » را تأليف نمود . + + + + +